Mama Kabındaki Gerçekler

Tahılsız, doğal, yüksek proteinli, hipoalerjenik… Evcil hayvan mamalarının ambalajları, sağlıklı beslenmeye dair pek çok iddiayla dolu. Peki bu kelimeler gerçekten ne anlatıyor? Bir mama paketini ters çeviriyor, pazarlama dünyasının arkasındaki beslenme gerçeklerine bakıyoruz.

Bir pet shop’un mama reyonunda durduğunuzu düşünün.

Bir paketin üzerinde yemyeşil çayırlar, diğerinde mutlu bir Golden Retriever var. Bir başkası gerçek et kullanıldığını vurguluyor. Hemen yanındaki ürün tahılsız olduğunu söylüyor. Daha pahalı olanın ambalajında ise büyük harflerle premium yazıyor.

Hepsi köpeğiniz veya kediniz için en iyisini vaat ediyor.

Ama ortada küçük bir sorun var.

Bu paketlerin hepsi aynı anda en iyi olamaz.

Üstelik en pahalı mamanın en sağlıklı mama olduğu, içindekiler listesinin başında et yazan ürünün en kaliteli beslenmeyi sunduğu veya tahıl içermeyen mamanın hayvanlar için daha doğal olduğu düşüncesi de her zaman doğru değil.

Mama seçimi, son yıllarda yalnızca bir beslenme kararı olmaktan çıktı. Markaların, trendlerin, sosyal medya tavsiyelerinin ve zaman zaman bilimsel gerçeklerin birbirine karıştığı bir alana dönüştü.

Peki kime inanacağız?

Belki de başlangıç noktası sandığımızdan basit.

Mama paketinin ön yüzündeki vaatlerden önce, arka yüzündeki bilgileri okumayı öğrenmemiz gerekiyor.

Güzel bir ambalaj, iyi bir beslenme planı değildir

Bir mamanın ambalajında kullanılan kelimeler, ürünün nasıl algılandığını ciddi biçimde etkileyebilir.

Doğal. Bütünsel. Premium. Özel formül. Gerçek et.

Bunların bazıları belirli içerik özelliklerini ifade edebilir. Bazılarıysa daha çok ürünün pazardaki konumunu anlatır.

Örneğin premium kelimesi, tek başına ürünün daha iyi sindirildiğini, daha dengeli besin öğeleri içerdiğini veya daha sıkı kalite kontrol süreçlerinden geçtiğini göstermez.

Benzer şekilde bir ambalajda taze et fotoğrafı bulunması, o ürünün toplam besleyici değerini anlamak için yeterli değildir.

Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği (WSAVA), mama seçiminde yalnızca içerik listesine veya pazarlama ifadelerine odaklanmak yerine, üreticinin beslenme uzmanlığına, kalite kontrol sistemlerine ve ürünün besinsel yeterliliğine bakılmasını öneriyor.

Bu önemli bir bakış açısı değişikliği.

Çünkü bir mamayı değerlendirirken asıl sorumuz, içinde kulağa hoş gelen hangi malzemelerin bulunduğu değil.

Hayvanın ihtiyaç duyduğu besin öğelerini güvenli, yeterli ve dengeli biçimde sağlayıp sağlamadığı olmalı.

İlk bakmanız gereken şey: Tam mama mı, tamamlayıcı mama mı?

Bir mamanın içindekiler listesine geçmeden önce daha temel bir bilgiye bakalım.

Ürün, günlük beslenmenin tamamını karşılamak için mi üretilmiş?

Yoksa başka yiyeceklerle birlikte kullanılması gereken bir tamamlayıcı ürün mü?

Bu ayrım oldukça önemli.

Tam mama (complete pet food), belirtilen hayvan türü ve yaşam evresi için, üreticinin talimatlarına uygun verildiğinde günlük besin gereksinimlerini karşılamak üzere formüle edilen üründür.

Tamamlayıcı mama (complementary pet food) ise tek başına bütün besin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla hazırlanmamıştır.

Ödül mamaları, bazı etli atıştırmalıklar, çorbalar ve mama üzerine eklenen ürünler bu gruba girebilir.

Ambalajı çok şık, içeriği iştah açıcı görünen bir kedi konservesi, günlük beslenmenin tamamı için uygun olmayabilir.

Bu yüzden ürünün yalnızca ne içerdiğini değil, hangi amaçla formüle edildiğini de kontrol edin.

Avrupa Evcil Hayvan Maması Endüstrisi Federasyonu FEDIAF’ın beslenme kılavuzları, tam mamalar için türlere ve yaşam evrelerine göre besinsel gereksinimleri tanımlıyor.

Ancak bir ürünün bu gereksinimlere uygun olduğunun belirtilmesi, her hayvan için otomatik olarak en iyi seçim olduğu anlamına gelmez.

Örneğin büyüme dönemindeki bir yavrunun ihtiyaçlarıyla hareketsiz bir yetişkinin ihtiyaçları aynı değil.

Kısırlaştırılmış, kilo almaya yatkın veya böbrek hastalığı bulunan bir hayvanın beslenmesi de farklı değerlendirmeler gerektirebilir.

Dolayısıyla iyi bir mama seçiminin ilk koşulu, ürünün doğru hayvan ve doğru yaşam evresi için uygun olmasıdır.

İçindekiler listesindeki ilk madde gerçekten en önemli madde mi?

Mama seçiminde en sık karşılaştığımız tavsiyelerden biri şu:

“İçindekiler listesinde ilk sırada et yazmalı.”

Bu tavsiyenin neden popüler olduğunu anlamak kolay.

Bir ürünün üzerinde ilk sırada tavuk, somon veya kuzu eti görmek güven veriyor.

Ama mesele biraz daha karmaşık.

İçindekiler listesi, bileşenlerin üretimde kullanılan ağırlıklarına göre sıralanmasına dayanır.

Buradaki önemli ayrıntı, taze etin yüksek miktarda su içermesidir.

Örneğin taze tavuk eti, içerdiği su nedeniyle listede oldukça yüksek bir konumda yer alabilir. Kurutulmuş bir protein kaynağıysa daha az su içerdiği için farklı bir ağırlığa sahip olacaktır.

Bu nedenle ilk sırada taze et bulunması, son ürünün mutlaka en yüksek hayvansal protein miktarına sahip olduğu anlamına gelmez.

Üstelik ürün formülasyonunda farklı bileşenler ayrı ayrı listelenebilir.

Bezelye, bezelye proteini ve bezelye nişastası gibi aynı kaynaktan gelen bileşenlerin farklı satırlarda bulunması, yalnızca ilk birkaç maddeye bakarak toplam içerik hakkında karar vermeyi zorlaştırabilir.

İçindekiler listesi elbette önemlidir.

Özellikle belirli bir alerjisi veya beslenme kısıtlaması olan hayvanlarda dikkatle değerlendirilmelidir.

Ancak bir mamanın besinsel kalitesini yalnızca malzeme listesinin sıralamasından belirleyemeyiz.

Protein oranı yükseldikçe mama daha mı iyi oluyor?

Mama paketlerinde dikkat çeken başka bir ifade de yüksek protein oranları.

Yüzde 25, yüzde 30, yüzde 40…

Rakam büyüdükçe ürünün daha kaliteli olduğunu düşünmek oldukça kolay.

Ancak yüksek protein oranı, tek başına daha iyi beslenme anlamına gelmiyor.

Önemli olan proteinin miktarı kadar aminoasit yapısı, sindirilebilirliği ve hayvanın bireysel ihtiyaçlarına uygun olması.

Kediler zorunlu etobur hayvanlardır ve köpeklere kıyasla bazı besin öğeleri açısından farklı gereksinimlere sahiptir. Örneğin taurin, kedilerin beslenmesinde mutlaka yeterli düzeyde bulunması gereken temel besin öğelerindendir.

Köpeklerin beslenme fizyolojisi ise kedilerinkinden farklıdır.

Ama aynı tür içindeki bütün hayvanlar için bile tek bir ideal protein yüzdesi söylemek mümkün değil.

Yaş, aktivite düzeyi, sağlık durumu ve toplam enerji alımı değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Üstelik ambalajdaki protein yüzdesiyle ilgili başka bir ayrıntı daha var.

Yaş mama ve kuru mama, su içerikleri nedeniyle doğrudan karşılaştırılamaz.

Kuru mamanın üzerinde yüzde 30, yaş mamanın üzerinde yüzde 8 protein yazdığını düşünün.

İlk bakışta kuru mama çok daha proteinli görünebilir.

Oysa yaş mamadaki su oranı çok daha yüksektir.

Su hesaptan çıkarılarak kuru madde üzerinden karşılaştırma yapıldığında, iki ürünün protein oranları birbirine oldukça yakın olabilir.

Bu yüzden veteriner beslenme uzmanları farklı ürünleri değerlendirirken yalnızca ambalajdaki yüzdelere değil, kuru maddeye ve gerektiğinde enerji başına düşen besin miktarlarına da bakar.

Yüksek protein, tek başına yüksek kalite demek değildir.

Tahılsız mama gerçekten daha sağlıklı mı?

Son yılların en güçlü mama trendlerinden biri tahılsız beslenme.

Ambalajlarda grain-free ifadesiyle karşılaşıyoruz.

Peki tahıl içermeyen mama, otomatik olarak daha doğal veya sağlıklı mı?

Hayır.

Köpekler ve kediler, uygun biçimde işlenmiş tahıllarda bulunan çeşitli besin öğelerinden yararlanabilir.

Üstelik tahılsız bir ürün, karbonhidrat içermeyen bir ürün demek değildir.

Bazı tahılsız mamalarda tahılların yerine patates, bezelye, mercimek veya farklı nişasta kaynakları kullanılabilir.

Yani formülden bir bileşenin çıkarılması, onun yerine daha besleyici bir bileşen konulduğunu garanti etmez.

Gıda alerjileri açısından da benzer bir durum var.

Köpek ve kedilerde gıda alerjileri görülebilir. Ancak bunlar her zaman tahıllardan kaynaklanmaz. Hayvansal proteinler de alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

Tahılsız beslenmeyle ilgili tartışmanın bir diğer boyutu ise kalp sağlığı.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi FDA, bazı köpek mamalarıyla dilate kardiyomiyopati adı verilen kalp kası hastalığı arasında olası bir ilişkiyi araştırdı.

İncelenen raporlarda, tahılsız olarak pazarlanan ve yüksek oranda baklagil veya patates içeren bazı diyetler dikkat çekti.

Ancak bu gözlemler, tahılsız mamaların doğrudan kalp hastalığına neden olduğunu kanıtlamıyor. FDA da bildirilen vakaların tek başına nedensellik ilişkisi oluşturmak için yeterli olmadığını belirtiyor.

Bu nedenle doğru yaklaşım, bütün tahılsız mamaları tehlikeli ilan etmek de değil, tahılsız beslenmeyi herkes için daha sağlıklı kabul etmek de.

Önemli olan, bir mamanın tahıl içerip içermemesinden çok, bütün besin formülasyonunun nasıl oluşturulduğu.

“Hipoalerjenik” yazıyorsa alerji sorunu çözülür mü?

Bir hayvanın sürekli kaşındığını, derisinde kızarıklıklar oluştuğunu veya sindirim sorunları yaşadığını düşünün.

İlk akla gelen ihtimallerden biri gıda alerjisi olabilir.

Ama bu belirtilerin çok farklı nedenleri bulunabilir.

Çevresel alerjiler, parazitler, enfeksiyonlar ve başka sağlık sorunları da benzer belirtilere yol açabilir.

Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak mama değiştirmek, gerçek sorunu gözden kaçırmamıza neden olabilir.

Peki hipoalerjenik mamalar ne işe yarıyor?

Veteriner hekimlikte gıda alerjilerinin değerlendirilmesinde belirli protein kaynaklarının sınırlandığı veya proteinlerin hidrolize edildiği özel diyetler kullanılabilir.

Ancak gıda alerjisini değerlendirmek için kontrollü bir eliminasyon diyeti gerekir.

Bu süreçte hayvanın yalnızca veteriner hekim tarafından belirlenen diyeti tüketmesi, diğer yiyeceklerin ve ödüllerin de değerlendirmeye dahil edilmesi önemlidir.

Market rafında hipoalerjenik olarak tanıtılan herhangi bir ürünü seçmek, böyle bir tanı sürecinin yerini tutmaz.

Üstelik bazı ticari ürünlerde çapraz bulaşma nedeniyle etikette belirtilmeyen protein izleri bulunabilir.

Bu da alerji araştırmasını zorlaştırabilir.

Dolayısıyla kaşıntı veya sindirim sorunları yaşayan bir hayvan için en doğru yaklaşım, mamayı rastgele değiştirmek değil, veteriner hekimle birlikte nedenleri araştırmaktır.

Peki “ham kül” de neyin nesi?

Mama paketinin arkasına baktığınızda bazı tuhaf ifadelerle karşılaşabilirsiniz.

Ham protein. Ham yağ. Ham selüloz. Ham kül.

Özellikle sonuncusu biraz şaşırtıcı.

Bir mamanın içinde neden kül olsun?

Aslında burada kastedilen, mamaya kül eklenmesi değil.

Ham kül, laboratuvar analizinde organik bileşenler uzaklaştırıldıktan sonra geride kalan mineral içeriğini ifade eden bir ölçüm.

Bu mineral kalıntısı; kalsiyum, fosfor, magnezyum ve başka minerallerin toplamıyla ilişkilidir.

Hayvanlar bu minerallere ihtiyaç duyar.

Ancak önemli olan toplam miktarın tek başına düşük veya yüksek olması değil, minerallerin yeterli ve dengeli bulunmasıdır.

Özellikle belirli idrar yolu veya böbrek hastalıklarında mineral içeriğinin bireysel olarak değerlendirilmesi gerekebilir.

Kısacası ham kül ifadesini görmek, mamanın içinde zararlı bir dolgu maddesi bulunduğu anlamına gelmiyor.

Bazen bir etiketi anlamak için önce kullanılan bilimsel terimi öğrenmek gerekiyor.

Kuru mama mı, yaş mama mı?

Bir başka bitmeyen tartışma.

Kuru mama mı daha iyi, yaş mama mı?

Kuru mamalar saklama ve porsiyonlama açısından pratik olabilir. Yaş mamalar ise yüksek su içerikleri nedeniyle günlük sıvı alımına katkıda bulunabilir.

Her iki formatta da besinsel açıdan tam ve dengeli ürünler bulunabilir.

Bu yüzden birini kategorik olarak iyi, diğerini kötü ilan etmek doğru değil.

Önemli olan ürünün hayvanın gereksinimlerini karşılaması ve günlük beslenme planına uygun olmasıdır.

Bazı kediler yaş mamayı daha çok tercih edebilir. Bazı köpeklerde belirli sağlık sorunları nedeniyle özel içerik veya porsiyon düzeni gerekebilir.

Karışık beslenme uygulandığında da yalnızca gramları değil, iki mamanın toplam kalorisini ve besin dengesini hesaba katmak gerekir.

Ayrıca her yaş mama tam mama değildir. Bazıları yalnızca tamamlayıcı ürün olarak sunulur.

Bu nedenle ambalajdaki kullanım amacını kontrol etmek, mama türünden bağımsız olarak önemini koruyor.

Asıl gözden kaçan rakam: Kalori

Mama seçerken çoğumuz et oranına, protein yüzdesine veya içerik listesine bakıyoruz.

Ama kalori miktarını ne kadar inceliyoruz?

Örneğin iki farklı kuru mamanın 100 gramı, aynı miktarda enerji sağlamak zorunda değil.

Daha yoğun kalorili bir mamayı önceki mamayla aynı gramajda vermeye devam etmek, farkında olmadan günlük enerji alımını artırabilir.

Bu özellikle kilo almaya yatkın, az hareket eden veya kısırlaştırılmış hayvanlarda önem kazanıyor.

Paketin üzerindeki günlük besleme miktarları ise başlangıç noktası olarak düşünülmeli.

Çünkü aynı ağırlıktaki iki köpeğin enerji gereksinimi bile farklı olabilir.

Yaş, aktivite, vücut kondisyonu ve sağlık durumu bu ihtiyacı etkiler.

Bu yüzden mama miktarını belirlerken yalnızca mutfaktaki ölçü kabına değil, hayvanımızın zaman içindeki kilosuna ve vücut kondisyonuna da bakmamız gerekiyor.

Ve tabii bir başka önemli ayrıntı var.

Ödüller.

Gün boyunca eğitim sırasında verdiğimiz küçük mamalar, masadan uzattığımız lokmalar ve çiğneme ödülleri de toplam kalori hesabına dahil.

WSAVA ve AAHA gibi veteriner kuruluşları, çoğu sağlıklı hayvanda ödüllerin günlük enerjinin yaklaşık yüzde 10’unu aşmamasını genel bir başlangıç ilkesi olarak öneriyor.

Böylece günlük beslenmenin büyük bölümünün tam ve dengeli diyetten gelmesi hedefleniyor.

Ancak özel sağlık ihtiyaçları bulunan hayvanlarda bu oran ve ödül seçimi de veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Üreticinin kim olduğu neden önemli?

Bir mama paketinin üzerinde çok güzel vaatler bulunabilir.

Ama üreticinin bu vaatleri nasıl desteklediği de en az onlar kadar önemli.

WSAVA’nın mama seçimi rehberi, tüketicilerin üreticilere bazı temel soruları yöneltmesini öneriyor.

Formülü kim hazırlıyor? Bu kişinin hayvan beslenmesi alanındaki eğitimi ve uzmanlığı ne?

Üretimde hangi kalite kontrol süreçleri uygulanıyor?

Bitmiş ürün besin analizlerinden geçiriliyor mu?

Üretici, ürünün besin öğeleri hakkında ayrıntılı bilgi sağlayabiliyor mu?

Beslenme araştırmaları yapılıyor mu?

Bunlar ambalajın ön yüzündeki sevimli fotoğraflar kadar dikkat çekici sorular değil.

Ama gerçek beslenme kalitesini değerlendirmek açısından daha anlamlı olabilirler.

Üstelik tüketicinin üreticiyle iletişim kurabilmesi de önemli.

Bir ürün hakkında ayrıntılı beslenme bilgisi istediğinizde yanıt alabiliyor musunuz?

Üretim yeri, parti numarası, raf ömrü ve saklama koşulları açık mı?

Çünkü mama seçimi yalnızca bir tarif seçimi değildir.

Aynı zamanda o tarifi düzenli, güvenli ve tutarlı biçimde üretebilen bir sisteme güvenme kararıdır.

Evde hazırlanan yemek daha mı sağlıklı?

Mama sektöründeki pazarlama iddialarından bunalan bazı hayvan sahipleri, çözümü evde yemek hazırlamakta buluyor.

Biraz tavuk, biraz sebze, biraz pirinç…

Kulağa oldukça sağlıklı geliyor.

Ancak evde hazırlanmış bir yemeğin doğal olması, kedi veya köpeğin bütün besin ihtiyaçlarını karşılayacağı anlamına gelmiyor.

Hayvanların doğru miktarlarda protein, yağ, vitamin, mineral ve çeşitli temel besin öğelerine ihtiyacı var.

Bu maddelerin eksik veya dengesiz olması zaman içinde sağlık sorunlarına yol açabilir.

Özellikle büyüme dönemindeki yavrularda ve gebelik ya da emzirme dönemindeki hayvanlarda besin dengesizliklerinin sonuçları ciddi olabilir.

Ev yapımı diyetler elbette uygun şekilde formüle edilebilir.

Ancak bunun için veteriner beslenmesi alanında yetkin bir uzmanın hazırladığı, tam ve dengeli bir reçeteye ihtiyaç duyulur.

Benzer biçimde çiğ etle hazırlanan diyetler de yalnızca besin dengesi açısından değil, bakteri ve diğer patojenlere maruz kalma açısından risk taşıyabilir.

Bu nedenle evde yemek hazırlamayı seçmek, hazır mamadan daha az değil, çoğu zaman daha fazla beslenme bilgisi ve dikkat gerektirir.

Mama alırken kendinize soracağınız yedi soru

Bir sonraki alışverişinizde paketi elinize aldığınızda şu küçük kontrol listesini kullanabilirsiniz:

1. Tam mama mı? Günlük beslenmenin tamamını karşılamak üzere mi formüle edilmiş, yoksa tamamlayıcı bir ürün mü?
2. Kimin için hazırlanmış? Kedi mi, köpek mi? Yavru, yetişkin veya başka bir yaşam evresi için mi?
3. Besinsel yeterliliği nasıl destekleniyor? Üretici hangi standartları, formülasyon çalışmalarını veya testleri esas alıyor?
4. Kalori bilgisi açık mı? Günlük verilecek miktarı belirlemek için yeterli bilgi sunuluyor mu?
5. Üretici şeffaf mı? Formülasyonu hazırlayan uzmanlar, kalite kontrolleri ve üretim hakkında bilgi alınabiliyor mu?
6. Hayvanımın bireysel ihtiyaçlarına uygun mu? Yaşı, kilosu, aktivitesi ve sağlık durumu dikkate alındı mı?
7. Gerçekten iyi geliyor mu? Uygun bir geçiş ve değerlendirme sürecinde kilo, dışkı düzeni, iştah ve genel sağlık durumu nasıl seyrediyor?

Son sorunun ayrı bir önemi var.

Çünkü ambalajında ne yazarsa yazsın, seçtiğimiz mamanın hayvanımızın bireysel ihtiyaçlarını karşılaması gerekiyor.

Ancak iştahla yenmesi veya dışkının normal görünmesi tek başına bütün besin gereksinimlerinin karşılandığını kanıtlamaz. Beslenme değerlendirmesinin veteriner kontrollerinin bir parçası olması önemlidir.

Peki en iyi mama hangisi?

Belki bu yazının sonunda bir marka adı bekliyorsunuz.

En yüksek proteinli mamayı, en pahalı paketi veya içerik listesinde en fazla et yazan ürünü işaret etmemizi.

Ama bilimsel olarak böyle bir öneriyi bütün kediler ve köpekler için yapmak mümkün değil.

Çünkü tek bir en iyi mama yok.

İyi bir seçim; hayvanın yaşına, sağlık durumuna, aktivitesine, vücut kondisyonuna ve beslenme gereksinimlerine uygun, güvenli biçimde üretilmiş ve besinsel yeterliliği desteklenebilen bir üründür.

Bunu anlamak için de yalnızca reklam cümlelerini okumak yeterli değil.

Ürün etiketlerini öğrenmek, üreticilere doğru soruları sormak ve gerektiğinde veteriner hekim desteği almak gerekiyor.

Bir sonraki mama alışverişinizde paketi elinize aldığınızda belki yine ön yüzündeki güzel fotoğrafa bakacaksınız.

Bu oldukça normal.

Ama sonra paketi çevirmeyi unutmayın.

İçindekiler listesini, kullanım amacını, beslenme bilgilerini ve üretici açıklamalarını inceleyin.

Çünkü kediniz veya köpeğiniz için yaptığınız seçim, bir pazarlama yarışını kazanmakla ilgili değil.

Her gün önlerine koyduğunuz mamanın, onların sağlıklı bir yaşam sürmesine katkıda bulunmasıyla ilgili.

Ve bazen iyi beslenmenin ilk adımı, mama kabını doldurmadan önce paketin arkasını okumaktır.