Kediler Bizi Gerçekten Seviyor mu?

Bizi gördüklerinde her zaman koşarak gelmiyorlar. Bazen saatlerce yanımıza uğramıyor, bazen de tam çalışmaya başladığımız anda klavyemizin üzerine yerleşiyorlar. Peki kediler insanlarını gerçekten seviyor mu, yoksa bizimle yaşamak sadece işlerine mi geliyor? Bilimin bu konuda söyleyecekleri var.

Kedinizin size âşık olduğunu düşünüyorsunuz. En azından siz öylesiniz.

Onun için özel mamalar alıyor, yatağın en güzel köşesini bırakıyor, telefonunuzun hafızasını aynı pozisyonda çekilmiş yüzlerce fotoğrafıyla dolduruyorsunuz.

Karşılığında ne alıyorsunuz?

Bazen bir mırlama. Bazen ayaklarınıza sürtünen bir baş. Bazen de salondan geçerken size şöyle bir bakıp yoluna devam eden, son derece meşgul bir kedi.

İnsan ister istemez merak ediyor: Bu ilişkide gerçekten karşılıklı bir sevgi mi var, yoksa ben yalnızca mama servisinden sorumlu kişiyim?

Sorunun yanıtı sandığımızdan daha ilginç.

Çünkü kedilerin insanlarla kurduğu bağı araştıran bilim insanları, onların yalnızca yiyecek ve barınak için yanımızda bulunmadıklarına dair güçlü davranışsal kanıtlar elde etti.

Ancak küçük bir ayrıntı var: Kediler sevgilerini her zaman bizim anlayacağımız biçimde göstermiyor.

Sevgiden önce biraz bilim: Kediler insanlarına bağlanıyor mu?

2019 yılında Current Biology dergisinde yayımlanan bir araştırma, kedilerle insanlar arasındaki ilişkiye farklı bir açıdan baktı.

Oregon State Üniversitesi’nden Kristyn Vitale ve çalışma arkadaşları, kedilerin bakım veren insanlarla nasıl bağlar kurduğunu anlamak için bağlanma davranışlarını inceledi.

Araştırmada kediler, tanıdıkları insanlarla birlikte bulundukları bir ortamda kısa süreli ayrılık ve yeniden buluşma durumlarına maruz bırakıldı.

Amaç basitti: Kediler, tanıdıkları insan yeniden yanlarına geldiğinde nasıl davranıyordu?

Bulgular, kedilerin insanlara karşı farklı bağlanma örüntüleri sergileyebildiğini gösterdi. Bazı kediler, bakım veren kişiyi güven sağlayan bir dayanak olarak kullanıyor, onun varlığında çevreyi daha rahat keşfedebiliyordu.

Yani kedilerle insanlar arasındaki ilişki, yalnızca yemek saatlerinden oluşmuyor olabilir.

Burada dikkatli olmamız gereken nokta ise şu: Araştırma, kedilerin sevgiyi insanlarla aynı şekilde hissettiğini veya ifade ettiğini kanıtlamıyor. Ancak insanlarla güvene dayalı sosyal bağlar kurabildiklerini destekliyor.

Bu da kediler hakkında yıllardır tekrarlanan bir klişeyi sorgulamamıza neden oluyor.

Belki de kediler sandığımız kadar mesafeli değil. Yalnızca bizim beklediğimiz biçimde yakınlık kurmuyorlar.

“Sesimi duyuyor ama gelmiyor.” Tanıdık geldi mi?

Bir kediyle yaşayan herkes bu sahneyi bilir.

Koridorda durup kedinizin adını seslenirsiniz.

Hiçbir hareket yok.

Bir daha seslenirsiniz.

Kediniz koltukta yatmaya devam eder.

Sonunda mama paketinin sesini duyurursunuz ve evin en hızlı canlısıyla tanışırsınız.

Bu durum, kedinizin sizi tanımadığı anlamına gelmiyor.

2013 yılında Animal Cognition dergisinde yayımlanan bir araştırmada, kedilerin tanıdıkları insanların seslerini yabancıların seslerinden ayırt edebildiği gösterildi.

İlginç olan, bu ayrımı çoğunlukla miyavlayarak ya da insanların bekleyebileceği büyük tepkilerle değil, kulaklarını ve başlarını hareket ettirerek yapmalarıydı.

Yani kediniz sizi duyuyor, tanıyor ve yine de bulunduğu yerde kalmayı tercih ediyor olabilir.

Elbette her tepkisizliğin nedeni bu değildir. Uyku, dikkat, korku, işitme sorunları veya başka etkenler de davranışlarını değiştirebilir.

Ama şu kesin: Köpeklerin insanlarla kurduğu iletişim biçimini kedilerden beklemek, onları yanlış anlamamıza neden olabilir.

Yavaşça kapanan iki gözün hikâyesi

Bir gün kedinizle göz göze geldiğinizde şunu deneyin.

Ona uzun uzun, sabit bir bakışla bakmak yerine gözlerinizi yavaşça kısın ve kısa bir süre kapatın.

Sonra yeniden açın.

Belki kediniz de aynı hareketi yapacak.

Kedilerde yavaş göz kırpma davranışı uzun süredir olumlu sosyal etkileşimle ilişkilendiriliyor. Ancak bu davranışın bilimsel olarak incelenmesi nispeten yeni.

2020 yılında Scientific Reports dergisinde yayımlanan bir çalışmada, araştırmacılar insanların yavaş göz kırpmasına kedilerin nasıl tepki verdiğini inceledi.

Sonuçlar dikkat çekiciydi.

Kediler, sahiplerinin yavaş göz kırptığı durumlarda benzer göz hareketlerini daha sık sergiledi. Ayrıca yabancı bir araştırmacının yavaş göz kırpmasının ardından yaklaşma eğilimleri, nötr yüz ifadesiyle karşılaştıkları duruma göre daha yüksekti.

Araştırmacılar bu davranışın, insanlarla kediler arasında olumlu iletişimin bir parçası olabileceğini belirtti.

Bu, her yavaş göz kırpmanın doğrudan “Seni seviyorum” anlamına geldiğini göstermiyor.

Ama kediyle güvenli, sakin bir iletişim kurmanın yollarından biri olabileceğini düşündürüyor.

Üstelik bunun için pahalı bir oyuncağa ya da özel bir eğitime ihtiyacınız yok.

Bazen yalnızca birkaç saniye ve iki göz yeterli.

Mırlıyorsa mutlu mudur?

Kedilerle ilgili en yaygın varsayımlardan biri, mırlamanın mutluluk anlamına geldiği.

Gerçekten de rahatlamış, güvende hisseden bir kedi sevilirken veya dinlenirken mırlayabilir.

Ancak mırlama her zaman mutluluk göstergesi değildir.

Kediler stresli, korkmuş veya ağrı çektikleri durumlarda da mırlayabilir.

Dolayısıyla yalnızca duyduğumuz sese değil, kedimizin bütün beden diline bakmamız gerekir.

Vücudu rahat mı? Kulakları doğal pozisyonunda mı? Kendiliğinden yanımıza mı geliyor? Yoksa geri çekilmeye, uzaklaşmaya mı çalışıyor?

Benzer şekilde bir kedinin başını bize sürtmesi, yalnızca kaşınmak istediği anlamına gelmeyebilir.

Kedilerin yüz ve yanak bölgelerinde koku iletişiminde rol oynayan bezler bulunur. Başlarını veya yanaklarını insanlara sürtmeleri sosyal yakınlıkla ilişkili olabilir.

Kuyruğunu dik tutarak yanımıza gelmesi, yakınımızda uyuması veya bizimle oyun başlatması da olumlu ilişki işaretleri arasında değerlendirilebilir.

Ancak burada da sihirli bir formül yok.

Her kedi aynı biçimde iletişim kurmaz. Aynı hareket bile farklı durumlarda farklı anlamlar taşıyabilir.

Kedinizi anlamanın yolu tek bir işareti ezberlemek değil, onun kendine özgü davranışlarını tanımaktır.

Kucağımıza gelmiyorsa bizi sevmiyor mu?

Belki de kedilerle ilişkimizde yaptığımız en büyük hata, sevgiyi fiziksel yakınlıkla ölçmek.

Biz sarılmayı, öpmeyi, kucağımıza almayı seviyoruz.

Kedimizse bütün bunların hiçbirinden hoşlanmıyor olabilir.

Bu, aramızda sevgi veya güven olmadığı anlamına gelmez.

Bazı kediler insanların kucağında uyumayı tercih ederken bazıları aynı odada, birkaç metre uzakta dinlenmekten hoşlanır.

Bazıları uzun süre sevilmek ister. Bazıları birkaç dakika sonra uzaklaşmayı tercih eder.

Burada önemli olan onların tercihlerine saygı duymaktır.

Bir kediyi istemediği hâlde kucağımızda tutmak, sevgi göstermek amacıyla başladığımız etkileşimi onun için stresli bir deneyime dönüştürebilir.

Üstelik bu tür zorlayıcı etkileşimler zamanla insanlara karşı güvensizlik veya savunmacı tepkilere katkıda bulunabilir.

Sevgisini göstermesini istiyorsak önce kendisini güvende hissedebileceği koşulları sağlamalıyız.

Bazen yakınlık kurmanın en iyi yolu, yakınlaşmak için ısrar etmemektir.

Kedinizle aranızdaki bağı nasıl güçlendirebilirsiniz?

Bir kediyle iyi ilişki kurmanın tek bir yöntemi yok ama günlük hayatta fark yaratabilecek birkaç alışkanlık var.

Öncelikle kedinizin size yaklaşmayı seçmesine izin verin. Yanınıza geldiğinde beden dilini gözlemleyin. Başını elinize sürtüyorsa kısa bir süre sevebilir, sonra durup devam etmek isteyip istemediğini anlayabilirsiniz.

Birlikte oyun oynamak da ilişkinizi güçlendirebilir. Olta oyuncakları gibi kedinin takip etmesine, yakalamasına ve oyun sonunda başarı yaşamasına olanak tanıyan etkinlikler, doğal davranışlarını sergilemesine yardımcı olur.

Günlük yaşamda öngörülebilir rutinler oluşturmak, dinlenme alanlarına saygı göstermek ve saklanabileceği güvenli yerler sağlamak da önemlidir.

Ama belki de en değerli alışkanlık, kedinizin size ne anlatmaya çalıştığını merak etmektir.

Bir davranışı hemen insan duygularıyla açıklamak yerine önce durumu gözlemleyin.

Yanınıza neden geldi? Bir sesten mi korktu? Oyun mu istiyor? Yoksa yalnızca aynı odada bulunmak mı hoşuna gidiyor?

Bu sorulara her zaman kesin yanıtlar bulamayabiliriz.

Fakat dikkatli gözlem, hem yanlış anlamaları azaltır hem de kedimizin bireysel ihtiyaçlarını fark etmemize yardımcı olur.

Peki, kediler bizi gerçekten seviyor mu?

Bilim insanlarının kedilerin iç dünyasında olup bitenleri bütünüyle ölçebildiğini söylemek mümkün değil.

Sevginin bir insan için taşıdığı anlamı kedilerle doğrudan karşılaştıramıyoruz.

Ancak elimizde önemli bilgiler var.

Kediler tanıdıkları insanları ayırt edebiliyor. İnsanlarla güvene dayalı bağlanma ilişkileri kurabiliyor. Olumlu sosyal etkileşimlere kendilerine özgü davranışlarla karşılık verebiliyor.

Bunlar yalnızca mama kabına duyulan ilgiden daha karmaşık bir ilişkinin işaretleri.

Belki kedimiz bizi düşündüğümüz gibi sevmiyor. Belki de sevginin başka bir biçimini yaşıyor.

Sabah yatağımızın ucunda uyuyan, çalışırken yanımızda duran, eve döndüğümüzde kuyruğunu kaldırarak bizi karşılayan o küçük canlıyla kurduğumuz ilişkinin değeri, bir insanın sevgisine ne kadar benzediğinde değil.

İki farklı türün birbirini tanımayı öğrenmesinde.

Ve bir gün kediniz gelip yanınıza kıvrıldığında, hiçbir şey istemeden orada uyumaya başladığında belki de soruyu değiştirmek gerekir.

“Seni seviyor mu?” yerine:

“Yanımda kendisini güvende hissediyor mu?”

Çünkü bazen bir kedinin bize verebileceği en güzel cevap, huzur içinde gözlerini kapatmasıdır.